จากโจทย์การเรียนรู้ในห้องเรียน สู่การลงมือทำงานกับพื้นที่จริง นักศึกษาคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ ร่วมพัฒนาโครงการพัฒนาภูมิทัศน์และระบบสื่อสารทางทัศน์ ที่ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง OTOP นวัตวิถี บ้านคลองสาม จ.ปทุมธานี โดยเริ่มตั้งแต่การลงพื้นที่สำรวจ พูดคุยกับคนในชุมชน ทดลองเข้าร่วมกิจกรรม Workshop ไปจนถึงการออกแบบและจัดทำผลงานจริง เพื่อช่วยให้พื้นที่สื่อสารอัตลักษณ์และเส้นทางการเรียนรู้ได้ชัดเจนยิ่งขึ้น
อาจารย์กฤติยา ปิยะอรุณ หัวหน้าภาควิชาสถาปัตยกรรมภายใน กล่าวว่า จุดเริ่มต้นของโครงการเกิดจากแนวคิดการนำองค์ความรู้ด้านสถาปัตยกรรมและการออกแบบออกจากห้องเรียนมาสู่พื้นที่จริง โดยให้นักศึกษาเรียนรู้จากบริบทและผู้ใช้งานจริง “เราไม่ได้เข้าไปเปลี่ยนสิ่งที่ชุมชนเป็น แต่ต้องการช่วยนำสิ่งที่ชุมชนมีอยู่แล้วมาสื่อสารให้ชัดเจน เป็นระบบ และสะท้อนอัตลักษณ์ของพื้นที่มากขึ้น” กระบวนการดังกล่าวจึงนำไปสู่การพัฒนาระบบสื่อสารทางทัศน์ ทั้งแผนที่โครงการ ป้ายบอกทิศทาง ป้ายระบุตำแหน่งจุดเรียนรู้ และป้ายสื่อความรู้ประจำฐานกิจกรรม Workshop
จากวันที่ยังมองโครงการเป็นเหมือนงานหนึ่งในรายวิชา สู่วันที่ได้เห็นผลงานถูกนำไปติดตั้งและใช้งานจริง ความรู้สึกของนักศึกษาก็เปลี่ยนไป “พอวันนี้ได้เห็นสิ่งที่เราออกแบบถูกนำไปทำและใช้งานจริง รู้สึกภูมิใจมากขึ้น เพราะงานของเราไม่ได้จบแค่การส่งอาจารย์ แต่สามารถสร้างประโยชน์ให้กับชุมชนได้จริง” สำหรับคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ โครงการนี้จึงเป็นมากกว่าการส่งมอบผลงาน แต่คือการเชื่อมโยงการเรียนรู้จากห้องเรียนกับประสบการณ์จริง ให้นักศึกษาได้เห็นตั้งแต่ต้นทางของปัญหา กระบวนการออกแบบ การรับฟังความคิดเห็น ไปจนถึงการสร้างผลงานที่เกิดประโยชน์ต่อชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม
“ตอนแรกรู้สึกตื่นเต้นครับ เพราะเป็นงานที่ได้ออกแบบให้กับพื้นที่จริง” ไดม่อน – กันตินันธนา ยกอินทร์ นักศึกษาชั้นปีที่ 4 คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ภาควิชาสถาปัตยกรรมภายใน เล่าถึงจุดเริ่มต้นของการทำงาน โดยโจทย์สำคัญคือการศึกษาอัตลักษณ์ของชุมชนคลองสาม แล้วนำมาพัฒนาเป็นงานออกแบบป้าย แผนที่ และข้อมูลสำหรับกิจกรรม Workshop ซึ่งนักศึกษามีส่วนร่วมตั้งแต่การสำรวจพื้นที่ สัมภาษณ์คนในชุมชน ทดลองทำกิจกรรม ก่อนนำข้อมูลกลับมาวิเคราะห์และพัฒนาเป็นแนวคิดการออกแบบร่วมกัน
เบื้องหลังการออกแบบไม่ได้เกิดขึ้นจากมุมมองของนักศึกษาเพียงอย่างเดียว แต่เป็นกระบวนการทำงานร่วมกับชุมชน โดยมีอาจารย์คอยให้คำแนะนำตั้งแต่การวิเคราะห์ข้อมูลจนถึงการพัฒนาแบบ พร้อมทดลองทำ Prototype ขนาดเท่าของจริง เพื่อดูว่างานสามารถใช้งานในพื้นที่จริงได้หรือไม่ “งานนี้มีผู้ใช้งานจริงครับ เราไม่ได้ออกแบบจากสิ่งที่เราคิดอย่างเดียว แต่ต้องฟังว่าคนในพื้นที่ต้องการอะไร สิ่งที่ได้เรียนรู้มากที่สุดคือ งานที่สวยอย่างเดียวอาจไม่พอ แต่ต้องใช้งานได้จริงและเหมาะกับคนในพื้นที่ด้วยครับ” ไดม่อนกล่าว
ในมุมของชุมชน ผลงานที่เกิดขึ้นสามารถเข้ามาช่วยแก้ปัญหาการสื่อสารภายในพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม คุณรุ่งนภา แก้วธรรม หรือ “กำนันนก” ประธานศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง หมู่ 16 ต.คลองสาม อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี กล่าวขอบคุณคณาจารย์และนักศึกษาคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ ที่ให้คำแนะนำในการปรับปรุงและพัฒนาภูมิทัศน์ของศูนย์เรียนรู้ฯ โดยดำเนินการออกแบบและติดตั้งป้ายแผนที่ ป้ายแสดงจุดต่าง ๆ รวมถึงป้ายสำหรับกิจกรรม Workshop ที่อธิบายรายละเอียดการทำกิจกรรมอย่างชัดเจน ช่วยให้ผู้เข้ามาศึกษาดูงานเข้าใจพื้นที่และเดินทางไปยังจุดต่าง ๆ ได้สะดวกมากขึ้น พร้อมมองว่าโครงการนี้เป็นโครงการที่ตอบสนองความต้องการและช่วยแก้ไขปัญหาให้กับประชาชนและชุมชนได้อย่างแท้จริง
